In Nederland hebben we gelukkig godsdienstvrijheid, de vrijheid om ons geloof te belijden, om met elkaar samen te komen en er met anderen over te spreken. Nog wel, want de discussies over het stellen van grenzen aan die vrijheid laaien regelmatig op. Velen zijn zich niet bewust van de reële grenzen die al zijn opgelegd aan de godsdienstvrijheid, al worden die onder andere noemers gebracht. Ik ben Jehovah’s Getuige en dat betekent dat ik in Nederland geen kind kan adopteren door de wijze waarop de adoptieprocedure is ingericht. En het betekent ook dat kinderartsen mij -zou ik kinderen hebben gehad- zonder problemen uit de ouderlijke macht kunnen zetten als zij dat nodig vinden. Wellicht heb je daar een mening over en in sommige gevallen is die mening niet positief, maar bezie het eens van een andere kant. Wanneer gaat een aantasting van burgerlijke vrijheden, op gronden die door anderen ongetwijfeld redelijk worden gevonden en vooral als het om een groep of overtuiging gaat die toch al niet op veel sympathie mag rekening, te ver? Wanneer merken we dat we als samenleving te veel rechten en vrijheden hebben opgeofferd voor ‘hogere’ doelen?
Deze vragen zijn misschien nooit goed te beantwoorden, maar vormen wel de achtergrond voor een actie van mijn geloofsgenoten in Rusland. Het ‘moderne’ Rusland heeft officieel godsdienstvrijheid. Jehovah’s Getuigen zijn in Rusland vervolgd door het communistische regime en gedeporteerd naar de Goelag. De val van de Sovjet Unie betekende de mogelijkheid als erkende en openlijke religie verder te gaan, met de grondwettelijke godsdienstvrijheid als waarborg. In de afgelopen jaren is die vrijheid fors aangetast en krijgen Jehovah’s Getuigen het ene verbod na het andere voor de kiezen. Bijeenkomsten worden, soms met geweld, beëindigd. Boeken en tijdschriften worden subversief verklaard. En aanklagers proberen wetgeving -die bedoeld is om religieus extremisme aan te pakken- te gebruiken om Jehovah’s Getuigen verboden te krijgen.
Mensenrechtenorganisaties hebben zich bij herhaling kritisch uitgelaten over de vervolging van Jehovah’s Getuigen, maar dat lijkt weinig effect te hebben. Mijn geloofsgenoten, mijn broeders en zusters, voelen de sfeer grimmiger worden. De vrijheid om samen te komen, de vrijheid het eigen geloof te belijden en er met anderen over te spreken is zwaar aangetast. Daar horen we normaal gesproken weinig van. Tot vorige week.
Tussen 26 en 28 februari is in Rusland een traktaat verspreid dat de aandacht richt op de vervolging van Jehovah’s Getuigen in Rusland. In het traktaat worden parallellen getrokken tussen de vervolging van het Sovjet-regime en de overheden van het huidige Rusland. Zo veel verschil lijkt er niet te zijn. Daarnaast worden een aantal vooroordelen besproken, waarvan sommige echt absurd genoemd mogen worden. Het traktaat is ook in het Engels vertaald, dus voel je vrij het zelf te lezen (PDF).
Al weer een tijd geleden heb ik mij meer verdiept in de positie van jehovah’s Getuigen in nazi-Duitsland, inclusief een bezoek aan verschillende concentratiekampen en gesprekken met overlevenden. Dat heeft een onuitwisbare indruk op me gemaakt. Nadat Jehovah’s Getuigen in Rusland wettelijk erkend waren, is ook bekend geworden hoe beroerd het was onder het communistisch bewind. Je hoopt dat we, als samenleving, hebben geleerd van die trieste dieptepunten in de menselijke geschiedenis. Maar ja, sinds die tijd hebben we al weer concentratiekampen gezien in het voormalig Joegoslavië, heeft de genocide in Rwanda en Burundi plaatsgevonden en staan burgerlijke vrijheden onder druk vanwege dreigend terrorisme.
Ik ben, eerlijk gezegd, trots op mijn broeders en zusters dat ze zo openlijk naar voren treden. En bezorgd.