‘Lokale overheden kunnen op zijn minst 51 miljoen Britse ponden besparen door over te stappen op ODF en open source’, kopte de Guardian afgelopen week. Het bericht werd redelijk rond getwitterd. Mijn wenkbrauwen schoten een paar centimeter de lucht in toen de inspiratiebron van het enthousiasme voor ODF en open source werd genoemd:
He insists that the Windsor & Maidenhead “aren’t being drips. There’s a real technical reason [for not moving to open source] which only central government can change. And Francis [Maude] has said he will do it. ODF would open everything up. The Dutch government did that, and that’s why they saved so much money.”
De Nederlandse overheid over op ODF en daarmee forse besparingen realiserend? Dat is nieuw voor mij.
Vrij recentelijk ben ik nog eens in de resultaten van het Nederlandse open standaarden- en open source beleid gedoken voor het Open Source Jaarboek 2009-2010 en daaruit bleek toch niet echt dat het storm liep met de invoering en het gebruik van het Open Document bestandsformaat. De belangrijkse bevindingen van mijn onderzoek staan ook in de presentatie Is meten echt weten?. In een apart onderkopje Tussen meting en realiteit: het gebruik van ODF (van de bijdrage in het Jaarboek) is stilgestaan bij het door de centrale overheden zelf gerapporteerde gebruik van deze open standaard, en een deel daarvan bestaat uit observaties van Ineke Schop, de programmamanager NOiV, en Michiel Leenaars, sprekend als bestuurslid van de OpenDoc Society:
‘Gebruikers Rijksoverheid laten odf links liggen’, zo kopte Webwereld op 26 oktober 2009. Op de door het noiv georganiseerde workshop rond de acceptatie van het Open Document bestandsformaat waren de deelnemers uitermate kritisch over het daadwerkelijke gebruik ervan. In het artikel wordt Ineke Schop aangehaald: ‘Ik weet van ministeries die hun plugin ergens driehoog achterin hebben geïnstalleerd. Dan laat jij het wel uit je hoofd laat om het te gebruiken’ met de pijnlijke constatering dat de ministeries van Economische Zaken en Binnenlandse Zaken wel met odf kunnen werken, maar het niet doen (al is dat volgens het actieplan wel verplicht sinds april 2008). Schop zei bezorgd: ‘Als je opdrachtgever bent van zo’n programma en je doet het zelf niet. Daar gaat zoveel uitstraling vanuit …’. Michiel Leenaers, sprekend als bestuurslid van de OpenDoc Society, benoemde indirect het probleem met de zelfrapportage dat de noiv-monitor toch is. Hijstelde voor dat de OpenDoc Society en het noiv samen de departmenten zouden gaan bezoeken.
Ook de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken kon eind 2009 weinig positief nieuws brengen:
Het signaal van de workshop leidde tot vragen in de Tweede Kamer. Op 21 december 2009, dus na invulling van de vragenlijst (JSt – ten behoeve van de meting van de voortgang van het NOiV-beleid) najaar 2009, antwoordde de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken (ook namens haar collega van Economische Zaken), dat ‘Geen enkel ministerie op dit moment odf als zogenaamde default standaard (gebruikt)’.
Dat was een interessante uitspraak van de staatssecretaris, want haar eigen ministerie en het ministerie van Verkeer & Waterstaat rapporteerden wel dat ODF als standaard werd gebruikt.
Een ander deel van de inspiratiebron blijkt een rapportage uit medio 2009 te zijn, waarin het gebruik van open source software door de Nederlandse overheden in kaart werd gebracht. Vreemd genoeg blijkt die rapportage niet langer online te staan, maar de vermelding is nog te vinden in een artikel van Matt Asay. Ik heb destijds al kritiek op die rapportage geuit. Hoewel het mooi is dat werd aangegeven welke open source software werd gebruikt, de diepte en breedte van het gebruik bleek bij nader inzien wel heel erg mager te zijn. De pagina die Asay gebruikt om de kostenbesparingen te ondersteunen staat ook al niet meer op de aangewezen locatie.
Ik vind enthousiasme over vrije en open source software en open standaarden toe te juichen, en beslissingen om hier daadwerkelijk mee aan de slag te gaan zijn prima. Maar die beslissingen moeten dan wel gebaseerd zijn op feiten, niet op fictie. Best practices moeten uit de werkelijkheid komen, en niet uit de mythologie. Je loopt dan het risico dat er grote schade wordt aangericht aan organisaties. De kans is vervolgens niet ondenkbeeldig dat open source de schuld van het falen krijgt.
Een boeiende en interessante observatie Jan. Dank je voor het schetsen van de Nederlandse stand van zaken voor zover bij jou bekend. Als Binnenlandse Zaken en Economische Zaken nu eens werkelijk uitvoering gaan geven aan hun eigen beleid dan wordt een belangrijke stap gezet. En de politiek, die kijkt toe… Unaniem stemmen ze voor het toepassen van open standaarden en de keuze, bij gelijke geschiktheid, voor vrij en open source software. Maar als de uitvoering van het beleid niet soepel loopt grijpt niemand in. Dan gooit een ministerie hooguit wat extra geld naar NOiV. Prima. Maar wanneer grijpen de minister en staatssecretaris eens in in hun eigen organisatie!? En wanneer dringt de politiek daar nu eens echt op aan. Aan minister / staatssecretaris 'Is het correct dat uw ministerie nog steeds niet ODF als standaard (default) open standaard hanteert voor de opslag en uitwisseling van bestanden?' 'Zo ja, per wanneer staat het hanteren van ODF als standaard (default) gepland?'.
Joost,
ODF is nooit gepland als standaardformaat. Denk ook niet dat je dat moet willen. Recept voor falen denk ik.
Zelf heb ik bij vertrek bij NOIV een memo gescheven wat nodig is tav adoptie van ODF. Het gaat mijn inziens om een behoefte zoals ik ook betuig onderaan het artikel bij AG [1]
Fabrice
[1] http://www.automatiseringgids.nl/artikelen/2010/2…
@Fabrice: Ik begrijp, denk ik, jouw overweging voor wat betreft dat je dat niet zou moeten willen. Immers, het loopt nu toch soepel, de uitwisseling van bestanden… en we kunnen er mee wat we nodig vinden / hebben… Zoiets?
Ik denk terug aan de overgangstijden van Wordstar naar WordPerfect en van WordPerfect naar Word. Er zijn overgangsfases en die moet je vind ik accepteren. Je kunt altijd nog uitwijken naar .doc ('97 ?), .rtf of .pdf(/a) als alleen lezen voldoende is.
Waaraan denk jij als je schrijft over het creëren van een behoefte? Ik denk aan het aanbieden op overheidssites van .odf bestanden in plaats van .doc. Jij vast eerder aan een editor waarmee je documenten kunt maken en opslaan in .odf formaat die dingen kan die je niet met bijvoorbeeld Word kunt doen?
@Joost
Het gebruik van documenten en daarmee ook tekstverwerkers binnen de overheid is in eerste instantie bedoeld om de bedrijfsvoering vlot te laten verlopen en daarmee ook de diensten naar burgers en bedrijven. Terwijl er enorme voordelen zijn in het gebruik van open standaarden voor documenten dien je als overheid ook je bedrijfsvoering en dus dienstverlening naar de burger naar behoren te zijn. Helaas is een keuze voor open standaarden niet meteen de beste keuze voor je bedrijfsvoering/dienstverlening. Het is een delicate balans die je daarin moet zien te vinden.
Mijn presentatie "Vooruit met Open Standaarden" (slide 35) [1] gaat in op een aanpak voor gebruik en adoptie van ODF (en in minder mate PDF).
Ik stel daarin een gefaseerde en domeingerichte aanpak voor, waarbij overheden onderling afspraken maken (of opgelegd krijgen) over uitwisseling en werkingsgebied van documenten (en documenstandaarden) tussen de instellingen. Daarnaast dien je als organisatie meer naar de gehele levensduur en gebruikswijze van een document van een document te kijken. Niet alles hoeft bewerkbaar/revisbaar te zijn en kan in PDF rondgemaild worden. Klassiek voorbeeld is de agenda/notulen op maandagochtend die iedereen ontvangt in zijn mailbox in WORD-formaat. Dus de multiplier is enorm en dan ook nog eens in een formaat die niet past bij het gebruik. Te weten printen, lezen (en weggooien). Wanneer je het aspect van archiveren betrekt in
Met het creëren van een 'natuurlijke behoefte' bedoel ik dat je het gebruik van ODF dient aan te moedigen door positieve prikkels te geven in het gebruik en ipv je te richten op 'compliancy'. Zo zou de Nederlandse overheid ODF-gebaseerde documenten sneller kunnen verwerken bij allerlei instanties. Soms ook omdat het een IT-systeem heeft dat over snelle programmaroutines beschikt om ODF te verwerken of anders omdat het policy is dat ODF-documenten een snellere reactie- en/of verwerkingstermijn kent. Wet- en regelgeving aangeleverd in ODF wordt eenvoudiger bijgewerkt en weggeschreven in online repositories, en zo zijn er meer voorbeelden te bedenken.
Kortom, het gebruik van ODF biedt overheden, burgers en bedrijven meer snelheid en flexibiteit. Het blijft daarmee dan niet alleen een hemelbestormende belofte over hoe open standaarden zoals ODF, al dan niet op termijn, voordelen kunnen bieden, maar juist een praktische werkelijkheid omdat de overheid investeert en stuurt op de behoefte voor zo'n standaard.
Tot slot, heb ik wel een wat tweeslachtig gevoel over OOXML. Enerzijds juich ik het toe dat Microsoft XML-gebaseerde formaten wenst te gebruiken voor haar documenten. Anderzijds adviseer ik een organisaties om OOXML niet actief te adopteren en bij het oudere Word97/2000-formaat te blijven tbv compatibiliteit en daarnaast in te zetten op ODF als flexibele open standaard om XML-gebaseerde documenten te realiseren.
Enfin. Tot zover. Dank voor je gedachten en ik hoop dat ik mijzelf wat meer heb kunnen verduidelijken.
Fabrice
[1] http://www.fabricemous.nl/index.php/archives/542
Ik kan me in jouw hoofdlijn van organisatorische aanpassingen / afspraken prima vinden om zo ODF voorrang te geven en soms PDF. Prima voorstellen! Blijft mijn vraag waarom dergelijke stappen, 'beginnen dus !' door de verantwoordelijke ministeries op de eerste plaats niet worden gezet??
Ook jouw tweeslachtigheid wil ik onderschrijven. Het is realistisch er zo mee om te gaan zoals jij schrijft.
Dank je hartelijk voor de toelichting. Aan jouw werk bij OSOSS en later NOiV heeft het zeker niet gelegen als ik dit lees. Ik hoop, wellicht tegen een vaag 'beter weten' in dat de Rijksoverheid met jouw adviezen iets doet, en in ieder geval begint met de beleidsuitvoering. Er is al genoeg over geschreven en -praat vind ik. Nu mogen er meters worden gemaakt. Wellicht gaat de politie het goede voorbeeld geven? 'OpenOffice.org bespaart politie 12 miljoen' -> http://webwereld.nl/nieuws/67007/openoffice-org-b…
Ik ga later deze week eens rustig voor de scriptie zitten die ten grondslag ligt aan het Webwereld-artikel. Maar een eerste reactie is dat de titel natuurlijk veel te tendentieus is. De politie bespaart namelijk nog niks. Het is een doorberekening in een afstudeerscriptie. Natuurlijk zal geen organisatie daar haar ICT-beleid op baseren, maar het begint bij mij wel te kriebelen.
Als ik t zo lees dan heeft vooral Matt Asay de cijfers en rapportages [2] niet goed bekeken. Het NOiV ranking document [1] noemt namelijk alleen dat 8% van alle respondenten al van mening is dat er door invoering van OSS en OS kostenbesparingen zijn. Dat is geen hoog percentage op een toch al lage respons en daarnaast iets compleet anders dan een kostenbesparing van 8%, en dat is hoe Matt Asay het vervolgens beschrijft.
[1] https://noiv.nl/files/2010/05/NOiV_monitor_2008.p… (pagina 42)
[2] https://www.noiv.nl/files/2009/12/Implementatiest…