Hypeocratie

Uitgesteld

Een blanke, in een gekleurde wereld

Uitgesteld

Onderwijsminister toont definitief falen open standaardenbeleid aan

De minister van Onderwijs heeft de tweede set vragen over het open standaardenbeleid beantwoord. Dat de minister er dit keer wat meer tijd heeft genomen voor het beantwoorden van die vragen is niet zo’n probleem. De vorige keer werd de klus snel afgeraffeld en moesten we de conclusie trekken dat de minister geen problemen had met leveranciersafhankelijkheid. De tweede set vragen hebben we kunnen crowdsourcen zodat er een maximale input was vanuit het veld. Dat had een goed signaal richting de minister moeten zijn, maar helaas. Uit haar antwoorden blijkt dat ze niet alleen geen probleem heeft met leveranciersafhankelijkheid, maar ook dat ze de leverancier die het probleem heeft veroorzaakt – Schoolmaster- op de blauwe ogen geloofd dat er echt geen probleem is met de toegankelijkheid van Magister (ja, voor die rare Linuxgebruikers, en mensen die Opera als webbrowser willen gebruiken). De reacties op Webwereld waren glashelder: Schoolmaster neemt al geruime tijd een loopje met de waarheid, ook in het artikel waarin het -heel toevallig- bezweert dat Magister en Silverlight toekomstvast zijn. Dat gezaghebbende Microsoftwatchers Silverlight al hebben gekenmerkt als een aflopende technologie en dat Schoolmaster ´vergeten´ is de Blackberry te noemen in het overzicht, dat maakt voor deze minister niets uit. Ja, ze gaat wel met Schoolmaster praten. Wat is daar mis mee?

Ik raad iedereen om de antwoorden op de vragen vooral zelf eens te lezen. De tijd en de zin ontbreekt mij om de antwoorden van de minister afzonderlijk uit elkaar te trekken, maar voel je vrij om dat in de commentaren te doen. Want er is een hoop mis met de antwoorden. Over het geheel maken de antwoorden van MinOCW duidelijk hoe zeer het huidige open standaardenbeleid van de Nederlandse overheid heeft gefaald. Tien jaar na het aannemen van de motie Vendrik (waarin het gebruik van open standaarden verplicht werd gesteld per 2006) en ruim vier jaar na het actieplan Nederland Open in Verbinding komt MinOCW niet veel verder dan ‘we zijn in gesprek’, ‘we stimuleren’,  ‘we werken aan bestuurlijk draagvlak’, ‘we spannen ons in’. Na vier jaar actief praten, stimuleren et cetera komt de minister niet verder dan het noemen van de Rosa Boekdrukkerschool, een school die al ruim voor het NOiV met open standaarden en open source bezig was en daar vooral alleen in stond! Dat is makkelijk winst boeken.

Vervolgens verschuilt MinOCW zich achter ‘high trust’. We vertrouwen er op dat het wel goed zal komen. We praten, stimuleren, publiceren boekjes en dan gaan de leveranciers, scholen en ouders daar enthousiast mee aan de slag. Dat hoeven we niet te controleren, gaan we niet controleren en het zal dus wel goed gaan. Heeft niet één ambtenaar op MinOCW de discussie op deze website gevolgd? Vanuit het onderwijsveld, vanuit ouders en leerlingen komen keiharde signalen dat er grote problemen zijn. Maar daar heeft MinOCW niet mee gesproken. Die praat vooral met de leverancier, en vertrouwt deze -ik herhaal het maar even- op de blauwe ogen. Stompzinnig, want bij de antwoorden staat ook de opmerking dat scholen door meerjarige contracten mee moesten met de upgrades van Magister en daardoor in de problemen zijn gekomen (die er volgens Schoolmaster dus eigenlijk niet zijn). MinOCW gaat daadkracht tonen en gaat in gesprek met Schoolmaster. Nou ja, daadkracht, er zijn al jaren klachten over Magister en Silverlight.

En nu komt een harde uitspraak, helaas, maar de minister liegt, of ze is beroerd slecht geïnformeerd (wat volgens mij net zo erg is). Waarom? In het afgelopen jaar hebben meerdere grote schoolbesturen besloten om willens en wetens over te stappen op Magister en daardoor tienduizenden leerlingen te dwingen zich te committeren aan gesloten standaarden en gesloten webtechnologie. Daar is geen ‘pas toe, of leg uit’ aan te pas gekomen. Daar heeft geen praten, stimuleren of boekjes publiceren een jota aan veranderd. De minister moet niet met Schoolmaster gaan praten. Indien een bedrijf te stom is om te snappen wat het vigerende overheidsbeleid in haar markt is, verdient het niet beter dan dat het op een vrije markt gemarginaliseerd wordt. De minister moet praten met het onderwijsveld en schoolbestuurders duidelijk maken wat het open standaardenbeleid is, dat het afgelopen moet zijn met het wegsmijten van publieke middelen aan producten die niet in lijn zijn met dat beleid. Maar MinOCW vertrouwt op ‘high trust’, net als alle andere overheden, en daarom moeten we concluderen dat tien jaar na de motie Vendrik en vier jaar Nederland Open in Verbinding er nog zo verrekt weinig is bereikt.

Gelukkig wisten we al hoezeer het open standaardenbeleid gefaald had (de wel geboekte successen daargelaten) en daarom hebben we vanaf het eerste moment in de campagne Open Onderwijstoegang gehamer op een steviger verankering van de plicht om open standaarden te gebruiken, voor alle instellingen die met publieke middelen worden gefinancierd. De antwoorden van MinOCW geven een officiële bevestiging van het falen van een open standaardenbeleid gebaseerd op ‘high trust’, zeker als de overheid het van de leveranciers laat afhangen of en wanneer ze zich daaraan committeren. En waarom zouden leveranciers met grote marktaandelen dat doen? Het vasthouden van je klanten in een vendor-lock, zeker als het gesanctioneerd wordt door de overheid, is toch veel aantrekkelijker! En als er gedoe komt, dan publiceer toch een verhaal waarin je aangeeft op termijn open standaarden te willen implementeren. Geheel vrijblijvend, en je hoeft per saldo de komende jaren verrekt weinig te doen.

Staatssecretaris Heemskerk heeft in 2009 al aangegeven dat bij een te trage voortgang van het NOiV-beleid hij zou komen met wetgeving en bijbehorende doorzettingsmacht. Ik stel voor dat de Tweede Kamer nog eens goed gaat kijken naar wat zij de afgelopen 10 jaar en langer unaniem voor ogen had met open standaarden en de regering gaat dwingen om eens echt werk te maken van open standaarden in de publieke sector en om eens echt alle aanbestedingen in de publieke sector kritisch tegen het licht te houden en zo nodig publieke instellingen gaat dwingen om zich aan de regels te houden. De tijd voor praten, stimuleren en het schrijven van boekjes is al lang voorbij.

Mijn advies aan de regering: ontsla die hele bende communicatiemedewerkers en voorlichters die de afgelopen jaren het open standaarden- en open sourcebeleid hebben gefrustreerd door vooral het plaatje belangrijker te vinden dan prestatie. Met het geld dat dan vrij valt kun je mensen aannemen die én verstand van de materie hebben én de schouders zetten onder het boeken van echte prestaties. In meer politiek correcte termen moet het volgende worden gedaan:

  1. het afkondigen van een nieuw beleidskader met daarin instrumenten met doorzettingsmacht waardoor het gebruik van open standaarden in de publieke sector wordt afgedwongen;
  2. een scherpe monitoring en zeer regelmatige voortgangsrapportage aan de Tweede Kamer, inclusief een transparante analyse van knelpunten, zo nodig dan aangevuld met nieuwe maatregelen om de knelpunten aan te pakken;
  3. een scherp toezicht op alle ICT-aanbestedingen in de publieke sector, te toetsen op leveranciersonafhankelijkheid en toepassing van open standaarden, met de mogelijkheid aanbestedingen aan te houden of ongeldig te verklaren;
  4. het instellen van een implementatieteam met ruime bevoegdheden om binnen individuele instellingen binnen de publieke sector mogelijkheden voor gebruik van open standaarden aan te wijzen en te monitoren of dit werkelijk gebeurd.

7 comments to Onderwijsminister toont definitief falen open standaardenbeleid aan

  • Peter Bex

    De term “high trust” is een makkelijke manier om alle verantwoordelijkheid weg te wuiven. Op papier ziet “pas toe of leg uit” er goed uit, maar in de praktijk is er nooit sprake van geweest, het is vanaf dag 1 verwaterd tot een geheel vrijblijvend “pas toe”. In deze brief geeft de minister dat toe.

    Schoolmaster heeft de onderwijsinstanties in een grondige vendor lock-in te pakken; hoe verklaar je anders dat onderwijsinstanties worden “verplicht” mee te gaan in een upgradeprocedure?

  • Dirk Jan van der Wal

    De antwoorden van minister Van Bijsterveldt zijn ronduit teleurstellend te noemen. Het enige winstpunt is dat men nu min of meer eerlijk toegeeft zich volledig over te geven aan de nukken van de markt.

    Wat mij betreft op naar de volgende stap in de campagne.

  • Jochem

    Goed. En wat nu als ik weiger om voor de school van mijn kinderen een Windows PC aan te schaffen. Onderwijs moet nog steeds voor iedereen toegankelijk zijn. Dus als de school dan de ELO van Magister gebruikt en dat als lesmiddel in zet. Misschien dat de volgende stap dan die van de Onderwijs Inspectie is.
    Hoewel ik niet denk dat die dienst erg veel kennis heeft van open source en open standaarden, zou dat misschien scholen wel wakker kunnen maken, zodat ook de druk vanuit de scholen bij Schoolmaster voelbaar wordt.

  • Triest maar waar, maar zowel de minister als Schoolmaster zijn onderdeel van de firma list en bedrog. Ze weten exact hoe de vork in de steel steekt maar draaien er met woorden om heen.

    Daarom heeft argumenteren niet zo heel veel zin want ze dienen allebei niet de waarheid maar een ander belang: Schoolmaster gaat het om de omzet en de minister gaat het om bedrijven die de omzet maken (= Schoolmaster) niet voor de voeten te lopen.

  • Ruben van Os

    Wat verwachtbaar maar teleurstellend. Ik weet dat het niet de bedoeling is om iemand persoonlijk aan te vallen maar Van Bijsterveldt laat weer eens duidelijk zien waarom vrijwel het hele onderwijs weinig vertrouwen in haar heeft. Ze reageert simpelweg veel te zwak op signalen vanuit het onderwijs dat er iets fout gaat en laat deze problemen daarom veel en veel te lang doorgaan.

    Teleurstellend, uiterst teleurstellend, maar niet verbazend als je kijkt hoeveel “goede” dingen met betrekking tot het onderwijs ze de laatste tijd gedaan heeft.

  • Arthur van Leeuwen

    Wat ik me bij dergelijke verhalen dan wel afvraag is of een schoolbestuur voor de prijs van het implementeren van (zeg) Schoolmaster Magister ook in staat zou zijn geweest een op open standaarden gebaseerd systeem zou kunnen hebben implementeren met dezelfde functionaliteit. Ik vermoed dat dat niet het geval is, en dan is de ‘leg uit’ in de ‘pas toe of leg uit’ wel weer heel makkelijk: ‘van de minister moeten we met minder geld meer doen…’.

    • Jan Stedehouder

      Helaas, maar het argument “de oplossing met open standaarden vonden we te duur” is geen valide argument. We hebben het over het toegankelijk houden van het onderwijs, in dit geval de online schoolomgeving. We hebben al te maken met de -in mijn ogen verwerpelijke praktijk- van het dumpen van gesloten software tegen extreem lage prijzen in het onderwijs (met een bestendiging van leveranciersafhankelijk als gevolg) en ik zou zeker geen ruimte willen bieden voor het vertalen van die praktijk naar Magister-achtige constructies.

Fragmenten

"Fragmenten" is mijn persoonlijke website, de plek waar ik schrijf over de projecten en thema's waar ik bij betrokken ben, de boeken waar ik aan werk. In mijn leven probeer ik vast te houden aan wat in Psalmen 34:12 staat: "Wie is de man die lust heeft in het leven, die genoeg dagen liefheeft om het goede te zien?". Of het nu gaat om open ICT, digitale geletterdheid, interculturalisatie, of geloof en spiritualiteit, ik wil er mee bezig zijn om het goede te zien. Dat vereist soms, vaak wellicht, een scherp doordringen tot de kern van de zaak, een kritische beschouwing, het wegblazen van stof en slingers.