Hypeocratie

Uitgesteld

Een blanke, in een gekleurde wereld

Uitgesteld

Tweede Kamer (opnieuw) bedonderd over het open standaardenbeleid

Soms, heel soms, heb ik de neiging om even volledig in GeenStijl-modus te schieten en met een gestrekt been in het onderwerp te knallen. Het rapport “Monitor. Het open standaardenbeleid in 2011”  (PDF) van het Forum Standaardisatie is zo’n onderwerp, zeker als je het afzet tegen de “Voortgangsrapportage Open Standaarden 2013” dat de minister van EZ naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Want, en tactvoller kan ik het echt niet zeggen, de Tweede Kamer is voor de zoveelste voorgelogen over de daadwerkelijke voortgang van het open standaardenbeleid. Een beleid, zo herhaal ik maar weer even, waar de Kamer unaniem en consequent sinds 2002 vraagt om krachtige en duidelijke maatregelen.

De voortgangsrapportage van 15 juli verwijst naar de monitor en haalt daar de volgende conclusie uit:

Uit de monitor blijkt, dat het overgrote deel van de overheden aangeeft beleid te hebben ingevoerd voor open standaarden (aandeel is licht toegenomen). Ook op het punt van de werking van het ‘pas-toe-of-leg-uit’-principe voor open standaarden heeft een licht verbetering plaatsgevonden, bij zowel het vragen om open standaarden door overheden, als bij de verantwoording daarover.

Goed, Nederland is het land van de kleine stapjes. Maar, als we MinEZ mogen geloven, het gaat nu toch echt de goede kant op:

De praktijk van het aanbesteden en werken volgens het ‘pas-toe-of-leg-uit’-regime voor open standaarden wordt steeds meer gemeengoed, maar aanscherpingen in de uitvoering zijn nodig.

Met name kleinere gemeenten hebben ondersteuning nodig, want – begrijpelijk- die hebben niet zoveel aanbestedingen (dus weinig ervaring). Ik denk dan, hadden ze daar KING niet voor? Maar goed, tot zover weinig aan de hand.

Het echte GeenStijl-gevoel dook op toen ik getipt werd over de monitor zelf, van het Forum Standaardisatie, de club die na het Programmabureau NOiV (door mij ook het Persbureau NOiV genoemd) de monitoring van de voortgang van het open standaardenbeleid heeft overgenomen. Inderdaad, ik moest getipt worden over dit rapport en ik was niet de enige schrijver in het open domein die de publicatie van de monitor compleet had gemist. Je zoekt je ook een beetje blind naar dit recente, en eerlijk gezegd ook pijnlijke rapport over de daadwerkelijke stand van zaken rond de invoering van open standaarden en aanbestedingen in Nederland. Onder het kopje Nieuws, waar je zo’n rapport mag verwachten,… geen woord. Onder het kopje Publicaties dan…. nope. Het is verborgen op de statische pagina’s over open standaarden, op de pagina Beleid en Monitoring. En dan word ik sceptisch. Wat heeft het Forum Standaardisatie te verbergen?

In het kort dan maar:

  1. De conclusies van de minister zijn gebaseerd op de zelfrapportage van de verschillende overheden, een zelfrapportage die -als ik het goed lees- bestond uit het beantwoorden van vier vragen.
  2. Zelfs bij een dergelijk beperkt onderzoek was de non-response hoog te noemen.  Zes van de elf uitvoeringsorganisaties heeft niet gereageerd, vijf van de twaalf provincies en 254 van de 418 gemeenten.  Kortom, meer dan de helft van de publieke sector heeft niet gereageerd en dat roept ernstige vragen op over de validiteit van de bevindingen.  Er staan nu hele mooie grafiekjes over de groei van open standaarden gerelateerde dingen in hoofdstuk 3, maar eerder onderzoek van mijn hand liet zien dat de non-response in die jaren dermate dramatisch is verschoven dat dit soort vergelijkingen helemaal niet kunnen. Simpel gezegd, het gaat ieder jaar om totaal verschillende populaties.
  3. De samenstellers van de monitor hebben het onderzoek van Mathieu Paapst naar open standaarden in de aanbestedingspraktijk dunnetjes overgedaan om de resultaten van de vragenlijst naast de praktijk te leggen (gelukkig maar). En?

Bij 6 van de 52 aanbestedingen (12%) werd om alle relevante open standaarden gevraagd. Daarnaast werd bij 16 aanbestedingen (31%) om een deel van de voor die aanbesteding relevante standaarden gevraagd. Bij de resterende 30 aanbestedingen (57%) – waarbij één of meer open standaarden relevant waren- werd om geen enkele open standaard gevraagd.

Voor alle duidelijkheid, dit waren dus niet alleen aanbestedingen van de kleine gemeenten die het zo moeilijk hebben. Het ging, bij die resterende 30, om 10 aanbestedingen van ministeries die het -als we de beleidsrapportages mogen geloven (not!)- prima doen met hun open standaardenbeleid. In het voetnootje wordt gezegd dat deze percentages overeen komen met het onderzoek van Mathieu dat over de eerste helft van 2010 gaat. Ergo…. waar haalt MinEZ die lichte verbetering dan vandaan?

Maar het gaat, opnieuw volgens MinEZ goed met het pas-toe-of-leg-uit principe. Ja, leg maar uit.

In geen van de jaarverslagen van de betreffende ministerie wordt een concrete aanbesteding (JSt: er zijn er 10) waarbij van de lijst voor ‘pas toe of leg uit’ werd afgeweken.

Dat was in 2010 ook al zo, dus nul komma nul verbetering.

Jullie moeten de monitor zelf maar lezen om daar verdere mogelijkheden voor een gestrekt been uit te halen. Hier haal ik alleen nog een tabelletje over het OpenDocument bestandsformaat aan (dat al jaren geleden dé open standaard voor documenten had moeten zijn en inmiddels door Microsoft zelfs (redelijk) wordt ondersteund):

ODF-adoptie in Nederland

Als je heel vriendelijk bent dan kun je volstaan met te zeggen dat de rapportage richting de Tweede Kamer een handige selectie was van gunstige bevindingen van uit de monitor. Ben je minder vriendelijk, en dat ben ik, dan stel je dat opnieuw een verantwoordelijke bewindspersoon de Tweede Kamer heeft bedonderd over de daadwerkelijke uitvoering van het open standaardenbeleid en daarmee de Kamer noodzakelijke informatie heeft onthouden waarmee overgegaan zou kunnen worden tot een aanscherping van het beleid.

Ik heb in de laatste editie van het Open Source Jaarboek aangetoond dat het instrumentarium om de voortgang van dit beleid te onderzoeken (zelfrapportage, gebaseerd op high trust) niet deugt (wat me op kritiek vanuit NOiV is komen te staan). Inmiddels hebben mensen met betere academische credentials en een hogere aaibaarheidssfactor zowel wetenschappelijk (hoi Mathieu) en beleidsmatig (hoi Bart Knubben) aangetoond dat én het instrumentarium niet deugt én dat in de aanbestedingspraktijk de kansen om door te pakken op open standaarden worden genegeerd. Structureel! Consequent!

Kortom, Tweede Kamer, gewoon een simpele vraag: “Hoe lang laten jullie je nog in de maling nemen door de regering en de overheidsinstellingen?”

Reageren is niet meer mogelijk..

Fragmenten

"Fragmenten" is mijn persoonlijke website, de plek waar ik schrijf over de projecten en thema's waar ik bij betrokken ben, de boeken waar ik aan werk. In mijn leven probeer ik vast te houden aan wat in Psalmen 34:12 staat: "Wie is de man die lust heeft in het leven, die genoeg dagen liefheeft om het goede te zien?". Of het nu gaat om open ICT, digitale geletterdheid, interculturalisatie, of geloof en spiritualiteit, ik wil er mee bezig zijn om het goede te zien. Dat vereist soms, vaak wellicht, een scherp doordringen tot de kern van de zaak, een kritische beschouwing, het wegblazen van stof en slingers.